سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
439
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
( خدمت سربازى ) مىگذراند . اكنون وضع او دگرگون شده ، بسيار شكسته حال است . خدا صلاح و فلاح به او ببخشد . ابتدا در شعرگويى شاگرد ميرامانى بود ، بعد از وفاتش شاگرد شيخ ولى اللّه محب شد » . ( مجموعهء نغز ، ص 170 ) در اين تذكره اگر منظور از فضل على ، ملا فاضلى باشد ، در اين صورت قدرت اللّه قاسم از وى قبل از سال 1201 ه ق ياد كرده و تأليف مجموعهء نغز مربوط به سال 1201 ه ق است كه با ذكر كلمهء « نوجوانى » مفهومى ندارد ، زيرا با توجه به كتاب « كربل كتها » تولدش حداكثر در سال 1123 ه ق بوده است و اگر تولدش را در سال 1201 ه ق تصور كنيم سن او نزديك به هشتاد سال مىشود . نكتهء دوم اينكه ملا فضلى در زمان قاسم به عنوان خطيب مجلس عزا مشهور بوده است . نكتهء سوم اينكه وى سه تخلص داشته است : مست ، جنون و فضلى و ممكن است در غزل ، مست و جنون تخلص مىكرده ولى براى مرثيهگويى و كتابخوانى تخلص او فضلى بوده باشد . اين نكته نيز قابل تأمل است كه در آن زمان كلمهء ملا ، لقب افاضل و اهل علم بود اما قاسم ، فضل على را سرباز نوشته و ممكن است تا آن زمان تعليمات كافى را فرانگرفته و يا علوم دينى را تا متوسطه خوانده باشد . كربل كتها اولين بار در سال 1965 م در دهلى منتشر شد و در كتابخانهء من موجود است ، از مطالعهء كربل كتها استنباط مىشود كه ملا فضلى اين كتاب را در دوران ابتدايى و ناپختگى تأليف كرده باشد و بعد از آن مراحل علمى و فنى را طى كرده و شايد بعد از يكعمر طولانى در حدود 1190 ه ق درگذشته باشد . فضل اللّه انجو ، شيرازى 750 ه ق / 1349 م 822 ه ق / 1419 م مولانا فضل اللّه انجو حسين بن ابراهيم طباطبائى از خاندان معزز شيراز بود . وى در هندوستان زندگى مىكرد و مورد احترام و عزت قرار داشت و از تقيه كردن هم دورى مىجست . در تاريخ فرشته آمده است كه وى يكى از شاگردان ملا سعد الدّين تفتازانى بوده و سلطان شمس الدّين بهمنى تعليم و تربيت برادرزادگان خود ( فيروز خان و احمد خان ) را در سال 799 ه ق به عهدهء او گذاشته است . وقتى فيروز شاه بر تخت نشست به او منصب وكيل سلطنت و